EPINEFRIN. Adrenalin.

Doğuştan bir şekil bo­zukluğu olup, üretra, penis’in üst yüzün­de dışarı açılır. Bu şekil bozukluğunun en kötü halinde, penis’in üstünde oluk şeklinde açık olan üretra ve aynı zama
]]>

Doğuştan bir şekil bo­zukluğu olup, üretra, penis’in üst yüzün­de dışarı açılır. Bu şekil bozukluğunun en kötü halinde, penis’in üstünde oluk şeklinde açık olan üretra ve aynı zaman­da mesanede de “ektopik mesane” adı verilen bir şekil bozukluğu vardır (bkz. Mesane Hastalıkları) ve mesanenin ön yüzü ile karm açık kalmıştır. Penis’in kökünde ve mesanenin önünde birleşmiş olması gereken pubis kemikleri birbirin­den ayrı durumdadır. Tedavi, cerrahidir; bozukluk penisteyse, bir plastik ameliyat yapılır. Eğer mesanede de bozukluk var­sa, idrarın depolanmasını ve işeme kon­trolünü yöneten mekanizmanın çalışma­sı hiçbir zaman sağlanamaz, —ektopik mesanede idrar devamlı olarak akmak­tadır—, üreterler kalınbağırsağa açılır ve mesane çıkartılır.
EPİSTAKSİS. bkz. Burun Kanaması.
EPİTEL. Vücut yüzeylerini örten doku­ya epitel adı verilir. Epiteli yapan hüc­reler, bir temel zar üzerine dizilir ve birbirlerine sıkıca yapışırlar. Bir tabaka hücreden oluşan epitel’e “basit epitel”, birden fazla tabaka hücreden yapılmış epitel’e de, “çok katlı epitel” adı veri­lir. Epitel hücreleri, yassı, kübik ya da sütun şeklinde yüksek olabilir ve bir epi­tel tabakası, bir tip veya çeşitli tip hüc- reden yapılmış epitel’e, geçiş epiteli adı verilir. Bu tip epitel’e, üreter iç yüzü, mesane iç yüzü gibi, idrarla temas eden yüzeylerde rastlanır. Sürtünmeye karşı dayanıklı olan ve nemli ya da kuru ola­bilen yassı epitel ise, ağız derisi ve ağız iç yüzünde, yemek borusu ve vagina yü­zeylerini oluşturur. Salgılama ve emilme işlemlerini yapabilen kübik veya yüksek epitel hücreleri de, bağırsaklar, salgı or­ganları borularında bulunur ve çeşitli başka görevler de görebilir. Bazı yük­sek epitel hücrelerinde bulunan titrek tüyler (cilia) ritmik bir şekilde atarak, çevrelerindeki sıvıyı hareket ettirirler. Böylelikle, solunum yollarının titrek tüy­lü yüksek epitel hücreleri, balgamı ak­ciğerlerden boğaza iletebilir ve fallop borularında {bkz.) bulunan fallop boru­ları kirpikli yüksek epitel hücreleri, yu­murta hücresini yumurtalıklardan rahime iletir. Karaciğer, dalağın kan boşlukları­nı, kan ve lenf damarlarını, kemik ili­ğini çevreleyen epitel hücreleri, fagositoz adı verilen (bkz. Fagosit) bir olayla di­ğer hücre ve mikro-organizmaları yiye­bilirler ve bu tip hücrelere, endotel hüc­releri adı verilir; altlarındaki temel zarla birlikte, retikülo-endotelyal sistem’in bir kısmını yaparlar, bkz. Retikülo-endotel­yal Sistem.

EPİFİZ. Uzun kemiğin ucudur. Büyü­me devresinde, kemiğin cisminden, bü­yüme kıkırdağı ile ayrılır. Erişkinlik ça­ğı sonunda, epifizle kemik cismi doğru­dan birbirleriyle bağlantıdadır, bkz. Ke
]]>

EPİFİZ. Uzun kemiğin ucudur. Büyü­me devresinde, kemiğin cisminden, bü­yüme kıkırdağı ile ayrılır. Erişkinlik ça­ğı sonunda, epifizle kemik cismi doğru­dan birbirleriyle bağlantıdadır, bkz. Ke­mikler.

EOSİNOFİL. Kandaki beyaz kürelerden olup, bu hücreler, kanın bir yayma pre-paratı Leishman boyasıyla (metilen ma-visi-eosin karışımı) boyandığında, eosin boyasını kolaylıkla alırlar. Eosinofil
]]>

EOSİNOFİL. Kandaki beyaz kürelerden olup, bu hücreler, kanın bir yayma pre-paratı Leishman boyasıyla (metilen ma-visi-eosin karışımı) boyandığında, eosin boyasını kolaylıkla alırlar. Eosinofil hüc­releri, allerjik durumlarda, solucan en-festasyonlarında artarlar ve eosinofil hüc­relerinin sayıca artması haline, eosinefili adı verilir.

EPİDEMİ, Salgın

EPİDEMİK SARILIK, Hepatit.

EPİDERMİS. Deri.

EPİDİDİM. Erbezinin arka kısmında bu­lunan, başı, gövdesi ve kuyruğu ayırt edilen bir oluşumdur. Kendi üzerine kıv­rılmış, 6 metre uzunluğunda ince bir borudan ibaret olup, testis’le ark
]]>

EPİDİDİM. Erbezinin arka kısmında bu­lunan, başı, gövdesi ve kuyruğu ayırt edilen bir oluşumdur. Kendi üzerine kıv­rılmış, 6 metre uzunluğunda ince bir borudan ibaret olup, testis’le arkadan 20 ufak kanalla bağlıdır. Erbezinde ya­pılan spermler (erkek tohum hücreleri) bu kanallardan epididim’e geçip, burada depo edilir. Epididim kuyruğundan çıkan ductus deferens yoluyla, spermatozonlar üretra ve penis’e ulaşır. Epididim’de, bakteriyel enfeksiyon olabilir (bu du­rum epididimit adını alır veya enfeksi­yon erbezine de bulaşmışsa, epididimo -orşit denir) veya verem görülebilir. Özel­likle orta yaşlarda, epididim’de kistler oluşur.

Staphylococcus au-reus’ım bazı cinslerince salgılanan bir ek-zotoksindir. Stafilokoklar, yiyecek mad­delerine bulaşabilip, bunlarda çoğalabi-leceğinden, bu toksin, gıda zehirlenme­sine
]]>

Staphylococcus au-reus’ım bazı cinslerince salgılanan bir ek-zotoksindir. Stafilokoklar, yiyecek mad­delerine bulaşabilip, bunlarda çoğalabi-leceğinden, bu toksin, gıda zehirlenme­sine yol açar. Stafilokok kolonileri en-teretoksini yaparlar ve yiyecek maddesi yenildiğinde, akut zehirlenme belirir. Hastada birkaç saat sonra, gittikçe ar­tan kusma, ishal ve baygınlık hali görü­lür. Bu durum çok şiddetli olabilir, fa­kat bir enfeksiyon olmadığından, belir­tiler bir iki gün içinde kaybolur. Stafilo­koklar, tehlikeli değildir, toksinleri has­talığı yaratır. Tedavi belirtilerin kesil­mesine yönelir; hasta yatırılır ve müm­kün olduğu kadar rahat ettirilir.

Hastalık veya kabuklan­ma sonucu, gözkapağmın göz küresine doğru kıvrılmasıdır. bkz. Ektropion.

Hücre içi ve dışı, meta­bolizma olayında etken olan biyolojik aracılardır. Enzimler, proteindir ve bir reaksiyon ya da benzer bir grup reaksi­yon için özeldir. Reaksiyonun hızı, bulu­nan enzim
]]>

Hücre içi ve dışı, meta­bolizma olayında etken olan biyolojik aracılardır. Enzimler, proteindir ve bir reaksiyon ya da benzer bir grup reaksi­yon için özeldir. Reaksiyonun hızı, bulu­nan enzim miktarına, reaksiyona giren maddelerin miktarına, suya, asit-baz den­gesine ve birtakım ko-enzim, irhibitör ve aktivatörlere bağlıdır. Ko-enzimlerin çoğu, vitaminler olup, vitamin eksikli­ğinde metabolizmanın çok fazla değişti­ği görülür. Enzimler hakkındaki bilgi, günümüzde henüz tam değildir. İnsanda hastalık yaratan organizmaların yaşama­ları, onlardaki enzim çalışmasına bağlı­dır. Enzimler hakkında bilgi arttıkça, hastalıklar daha iyi anlaşılacak ve daha etkili tedavi araçları bulunabilecektir. Aracı (katalizör) madde: Kendisi reaksi­yona girmeksizin, bir kimyasal reaksi­yonun hızım değiştiren maddedir).

ENTEROBİYAZ. Özellikle çocuklarda görülen kılkurdu enfeksiyonu.

ENTEREKOLİT. İncebağırsaklarla ka­lınbağırsakları birlikte ilgilendiren iltiha­bi durum. Çoğu zaman enfeksiyon sonu­cu gelişir.

Tüm vücutta ken­dini gösteren periyodik fleksiyon ya da ekstansiyon nöbetleri. Hastalık geçtiğin­de zekâ geriliği bırakır.

Bir atardamar aniden, bir tromboz (bkz.) veya embolizm (bkz.) nedeniyle tıkanırsa ve bu atardamarın beslediği dokunun kanlanmasını sürdüre­cek başka bir dolaşım yolu yoksa, o dokuda, tepede,
]]>

Bir atardamar aniden, bir tromboz (bkz.) veya embolizm (bkz.) nedeniyle tıkanırsa ve bu atardamarın beslediği dokunun kanlanmasını sürdüre­cek başka bir dolaşım yolu yoksa, o dokuda, tepede, tıkalı atardamarın bu­lunduğu yerde olan, üçgen şeklinde ölü bir bölge oluşur. Bu ölü alan, enfarkt adını alır ve olaya da enfarktüs denir. Günlük lisanda enfarktüs deyimi daha çok kalp atardamarlarında (bkz.) mey­dana gelen değişmeler için kullanılır.

Vücudun, dışarıdan ge­len organizmalarca istilâ edilmesine, en-feksiyöz hastalık adı verilir. Bu duru­mun özelliği, hastalığın, insandan insana veya hayvandan insana bulaşabilmesidir. Organiz
]]>

Vücudun, dışarıdan ge­len organizmalarca istilâ edilmesine, en-feksiyöz hastalık adı verilir. Bu duru­mun özelliği, hastalığın, insandan insana veya hayvandan insana bulaşabilmesidir. Organizmalar vücuda girdikten sonra, doğrudan etki alanları ne kadar dar olur­sa olsun, genel bir reaksiyon doğurur­lar. Vücut yüzeyinde yaşayan asalakla­rın enfeksiyon yerine enfestasyona ne­den oldukları söylenir. Hastalık nedeni olan bakteriler, şekillerine göre sınıflan­dırılırlar: Basiller “çubuk”, stafilokoklar “üzüm salkımı”, sterolokoklar “zincir”, diplokoklar “çift”, vibriyon “virgül” vb. şeklindedir. Diğer hastalık yapıcı orga­nizmalar da, spiroketler (tirbuşon şeklin­dedir, kıvrıla büküle hareket eder, fren­gi ile spiroket sarılığına neden olurlar), virüsler, mantarlar ve protozoonlardır (bir hücreli hayvanlar). Virüsler, genel­likle, ışık mikroskobuyla görülemeyecek kadar ufaktırlar; bunların ancak elek­tron mikroskopu altında resimleri çeki­lebilir. (Elektron mikroskopunda; mer­cek yerine bir mıknatıs alanı, ışın de­meti yerine de elektron akımı kullanılır).

Tedavi: Özel tedavisi yoktur. Boğaz­da görülebilecek ikincil enfeksiyona kar­şı penisilin veya tetrasiklin kullanılır

Saç, kıl, elbise, deri ya da bağırsakta bulunabilecek asalak­ların vücudu istilâ etmesidir.

İltihap Reaksi­yonu. İltihaplı dokuların kızarıp şişmesi.

ENFRA-RUJ. Kızılaltı.

Bitkilerin uygun bölümle­rinin suya batırılıp, sıkıldıktan ve süzül­dükten sonra elde edilen sulu özlerdir. Bunlar, bitkisel ilaç adını alır ve hazır-lamşlarındaki en büyük güçlük, stan-dardi
]]>

Bitkilerin uygun bölümle­rinin suya batırılıp, sıkıldıktan ve süzül­dükten sonra elde edilen sulu özlerdir. Bunlar, bitkisel ilaç adını alır ve hazır-lamşlarındaki en büyük güçlük, stan-dardizasyon olanaksızlığıdır. Bundan ötü­rü, çeşitli örneklerdeki ilaç miktarı de­ğişiktir. Senna, digitalis, quassia, gen-tian, cinchona, çay ve kahve böyle ha­zırlanır.

ENJEKSİYON, Zerk.

Kalp kapaklarıyla il­gili olan yetmezlikte hastalıktan ötürü bu kapaklar tam olarak kapanamaz. Bu durumda, ileriye doğru pompalanan kan, kısmen, içinden çıktığı odacığa geri dö­ner.

Mesane veya kalın­bağırsak kontrolünün olmaması halidir. Bu durumlara, mesane veya kalınbağır­sak zedelenmelerinde ve daha sık olarak da, sinir sisteminin hastalığı ya da ze­delenmesi sonucu,
]]>

Mesane veya kalın­bağırsak kontrolünün olmaması halidir. Bu durumlara, mesane veya kalınbağır­sak zedelenmelerinde ve daha sık olarak da, sinir sisteminin hastalığı ya da ze­delenmesi sonucu, bu organlar üzerin­deki kontrolünün kalkmasında rastlanır. Enkontinans, bebeklikte ve “ikinci ço­cukluk devri” diye adlandırılan yaşlılık­ta görülebilir ve ayrıca sara nöbetinde sık rastlanır.

ENKUBASYON DEVRİ; Kuluçka Devri.

ENSEFALİT. Beyin iltihabı, beyin do­kusunun iltihabi durumu.

ENSEKTİSİD. Böcek Öldürücü

ENTAMOEBA HISTOLYTICA. Amip­li dizanteri vakalarında, kalınbağırsakta bulunan amiptir. Hastalık sırasında amip, karaciğere girip, burada abse ya­pabilir. Bu, ufak bir amiptir ve mikros­kopta b
]]>

ENTAMOEBA HISTOLYTICA. Amip­li dizanteri vakalarında, kalınbağırsakta bulunan amiptir. Hastalık sırasında amip, karaciğere girip, burada abse ya­pabilir. Bu, ufak bir amiptir ve mikros­kopta bakıldığında, genellikle yemiş ol­duğu eritrositlerin de asalağm içinde ol­duğu görülür. İkiye bölünerek çoğalır ve kendisi için elverişli olmayan çevre koşullarında kistler haline geçer. Isının 5 derece civarında olması ve nemin bu­lunması halinde, bu kistler haftalarca konak organizma dışında yaşayabilir. 50 derece civarındaki ısı ve kuruluk, kist­leri öldürür. Bir başka insan, yiyeceğine bulaşmış kisti yerse, kist değişmeksizin mideden geçer ve bağırsakta, amip kistin içinden çıkar. Her bir kistte, başta dört çekirdek vardır ve bunların her biri iki­ye bölünür, böylelikle de her bir kistten sekiz amip çıkar. Konak organizmalar, genellikle insan, bazı hallerde de may­mundur. Amipli dizanteri için bkz. Di­zanteri.

Bir doku veya organın sertleşmesidir.

Genel anestezi altındaki hastada serbest bir solunum yolu sağlanması amacıyla, trakea için­den, ses telleri arasından uzatılan bir tüptür. Tüpü, bir laringoskop yardımıyla burundan uzatıp, nar
]]>

Genel anestezi altındaki hastada serbest bir solunum yolu sağlanması amacıyla, trakea için­den, ses telleri arasından uzatılan bir tüptür. Tüpü, bir laringoskop yardımıyla burundan uzatıp, narkozitörün ses tel­lerini rahatça görmesi mümkündür; bu­na karşılık, ses tellerine hiç bakmadan da tüp, boğazdan sokulabilir. Bu son teknik, tecrübeli bir narkoZitör tarafın­dan başarıyla uygulanabildiği halde, iyi bir anestezi uzmanı daima el altında bir laringoskop bulundurur. Gerekirse tüp, ağızdan da sokulabilir. Genellikle, en-dotrakeal tüpün ucunda, şişirilebilecek bir parça vardır ve bu parça, şişirildiği takdirde, trakea dışarı kapatılmış ve kan ya da kusmuk gibi yabancı cisimlerin akciğerlere girmesi yasaklanmış olur, çünkü anestezi altında, yabancı cisimlere karşı korunma mekanizması olan öksü­rük refleksi ortadan kalkar. Endotrakeal tüpün solunum borusuna rahatça uzatıla-bilmesi için, hastaya ayrıca bir kas gev-şetici ilaç verilir.

Konak organizmanın bedeni içerisinde yerleşen ve yaşamını orada sürdüren asalak; barsak solucan­ları gibi.

Vücut içinin, optik bir aletle incelenmesidir. Mesaneyi incele­meye yarayan alete sistoskop, kalınbar-sağın son bölümlerini inceleyen alete proktoskop veya sigmoidoskop, mide için olanına gast
]]>

Vücut içinin, optik bir aletle incelenmesidir. Mesaneyi incele­meye yarayan alete sistoskop, kalınbar-sağın son bölümlerini inceleyen alete proktoskop veya sigmoidoskop, mide için olanına gastroskop, trakea ve bronşlar için kullanılanına da bronkoskop adı ve­rilir. Karın duvarından periton boşluğu­na uzatılan peritonoskop ile, periton boş­luğunu incelemek mümkündür.

Bakterinin içinde bulu­nan bir toksindir. Bakterinin dışında bu­lunan toksine de eksotoksin adı verilir.

Rahim iç yüzeyinin il­tihabıdır. Bu durum, yasadışı ya da ya­saya uygun olarak yapılan tıbbi çocuk düşürmeler, doğum, belsoğukluğu, jine­kolojik ameliyatlar sonrası veya ihtiyar­lıkta, vajen a
]]>

Rahim iç yüzeyinin il­tihabıdır. Bu durum, yasadışı ya da ya­saya uygun olarak yapılan tıbbi çocuk düşürmeler, doğum, belsoğukluğu, jine­kolojik ameliyatlar sonrası veya ihtiyar­lıkta, vajen asitliği azaldığı zaman gö­rülebilir. İltihap etkeni olan organizma­nın cinsine göre, antibiyotik verilerek te­davi edilir.

Endoderm’den oluşan do­kuların hakim olduğu vücut yapısıdır: Vücut, yuvarlak ve yumuşaktır, bkz. Ek-tomorf, Mesomorf.

ENDOMETRİOZ Nedeni: Çeşitli kuramlar vardır: Bun­lardan birine göre, anormal hormonal uyarma sonucu, rahim ve fallop borula­rını yapan (bkz. Fallop Boruları) hücre­lerin, değişik yerlerde doku
]]>

ENDOMETRİOZ Nedeni: Çeşitli kuramlar vardır: Bun­lardan birine göre, anormal hormonal uyarma sonucu, rahim ve fallop borula­rını yapan (bkz. Fallop Boruları) hücre­lerin, değişik yerlerde doku yapmaya başlamasıdır. Diğer bir kuram da, ra­him iç yüzeyinden ayrılan hücre grup­larının, fallop boruları yoluyla gidip, över yüzeyleri gibi anormal yerlere yer­leştiğini ve buralarda bir nevi doku kül­türü davranışı gösterdiğini iddia eder. Belirtileri: Endometrioz odakları şunlardır: 1. Överlerin yüzeyi, 2. Göbek, 3. Yuvarlak bağ (bkz.) üstü, 4. Karın aşağı bölümlerindeki ameliyat yaraları yerleri, 5. Mesane peritonunun dış yü­zeyi, 6. Pelvis içi kalınbarsak peritonun dış yüzeyi, 7. Vagina-rektum arası do­kuları, 8. Pelvisi döşeyen periton.
Hastalık, genellikle 30 yaşından son­ra başlar ve ağrı, disparöni (bkz.) dis-menore ve kalınbarsağı ilgilendirdiği hal­lerde de barsak tıkanması görülür. Tedavi: Bu odakların cerrahi olarak çıkartılmasıdır. Endometrioz alanı çok geniş olup, cerrahi müdahale olanaksız ise, sentetik progesteron hormonu teda­visine başvurulur.

FAVİZM. Bakla zehirlenmesi. Ağır, şid­detli bir kansızlık tablosuyla seyreden bir rahatsızlık.

FAVUS. Ortadoğu ülkelerinde görülen, baştaki saçlı derinin bir mantar enfek­siyonudur; griesofulvin ile tedavi edilir.

FEHLING ÇÖZELTİSİ. Bir ortamda şekerin varlığını saptamak ve miktarını ölçmek için kullanılan bakır sülfat çö­zeltisi.

FEKALİT. Barsak boşluğunda oluşan taş; barsak taşı. Bazı hallerde ayırıcı teş­his bakımından önemli sorunlar meyda­na getirir ve barsak tıkanması ile ka-rıştırılabilir.

FANCONİ SENDROMU. İdrara fazla miktarda amino asid çıkarılmasıyla özel-lenen bir hastalık. Protein metabolizma­sını ilgilendiren doğuştan bir kusur söz konusudur. Bu kusur, böbreklerde yer­leş
]]>

FANCONİ SENDROMU. İdrara fazla miktarda amino asid çıkarılmasıyla özel-lenen bir hastalık. Protein metabolizma­sını ilgilendiren doğuştan bir kusur söz konusudur. Bu kusur, böbreklerde yer­leşmiştir.

FANTOM ORGANI VE AĞRISI. Kol
veya bacaklardan biri cerrahi olarak ke­sildikten sonra hasta, genellikle o or­ganın hâlâ yerinde olduğu duygusunda­dır. Genellikle, bu duygu zamanla kay­bo
]]>

FANTOM ORGANI VE AĞRISI. Kol
veya bacaklardan biri cerrahi olarak ke­sildikten sonra hasta, genellikle o or­ganın hâlâ yerinde olduğu duygusunda­dır. Genellikle, bu duygu zamanla kay­bolur, fakat ender vakalarda, hastayı ra­hatsız edercesine sürer ve hasta, o or­ganın ağrıdığını zanneder.

FARE ISIRIĞI HASTALIĞI. Fareler (veya sıçanlar) ısırma yoluyla insana en­feksiyon bulaştırabilirler. Bu enfeksiyon­lardan biri, streptobacillus moniliformis enfeksiyonudur; beş gün içinde, has
]]>

FARE ISIRIĞI HASTALIĞI. Fareler (veya sıçanlar) ısırma yoluyla insana en­feksiyon bulaştırabilirler. Bu enfeksiyon­lardan biri, streptobacillus moniliformis enfeksiyonudur; beş gün içinde, hastada yüksek ateş, deri döküntüsü, eklemlerde şişkinlik ve ağrı belirir. Diğer bir hasta­lık da, spirillum minus enfeksiyonudur ve burada, lenf bezleri şişer, arasıra yük­selen bir ateş görülür ve ısırmadan bir ay kadar sonra, deride kırmızı bir dö­küntü belirir. Her iki mikro-organizma da penisiline duyarlıdır, fakat spirillum minus enfeksiyonu, kroniktir ve hastalık aylar boyunca tekrarlayabilir.
FARİNKS. bkz. Yutak.
FARMAKOLOJİ. İlaçların özelliklerini ve etki şekillerini inceleyen bilimdir. Çok eski çağlardan beri doktorları ilgilendi­ren bu bilimin alanı, günümüzde çok değişmiştir. Geçmişte, dışkı, taze ve ku­ru sebze, herhangi bir ölmüş organizma ve diğer bu gibi garip cisimler, ilaç ye­rine geçmekteydi. Kipling de, “küfte

FARİNKS. Yutak